Site Rengi

DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 9°C
Yağışlı

Kardak krizi: Türk-Yunan ilişkilerinin zorlu dönemeci Kardak krizinin üzerinden 25 yıl geçti

Türk-Yunan münasebetlerindeki uyuşmazlıklar zincirinin bir halkasını oluşturan Kardak kayalıkları krizinin üzerinden 25 yıl geçti. İki ülkeyi …

Türk-Yunan münasebetlerindeki uyuşmazlıklar zincirinin bir halkasını oluşturan Kardak kayalıkları krizinin üzerinden 25 yıl geçti.

İki ülkeyi savaşın eşiğine getiren, Bodrum ile Yunanistan’ın Kalimnos adası ortasında kalan ve iki ıssız kayalıktan oluşan Kardak; Yunanistan’da İmia kayalıkları olarak tanımlanıyor.

30 Ocak 1996’da Türk ve Yunan savaş gemileri ile komandolarını karşı karşıya getiren bu kriz, aslında o gün değil; 25 Aralık 1995’te “Figen Akat” isimli bir Türk yük gemisinin bu kayalıklarda karaya oturmasıyla başlayacaktı.

Gemiyi oturduğu kayalıklardan kurtarmak için Kalimnos adası liman müdürlüğünün yardımını reddeden Türk kaptan “kayalıkların Türkiye’ye ilişkin olduğunu ve gemisini Türk makamlarının kurtarmasını” talep etti.

Bunun üzerine Yunan liman müdürlüğü, Yunan Dışişleri Bakanlığı’nı; Yunan Dışişleri Bakanlığı da Türk Dışişleri Bakanlığı’nı bilgilendirdi.

Hakikaten “Figen Akat” Türk gemisi 28 Aralık 1995’de iki Yunan römorku tarafından kurtarılarak Türk limanına çekilecekti.

Bu olayın sonraki günü, 29 Aralık’ta, Türk Dışişleri Bakanlığı, Yunan Dışişleri Bakanlığı’na “Kardak Kayalıklarının Muğla’nın Bodrum ilçesine bağlı olduğunu; hasebiyle kayalıkların Türk egemenliğinde bulunduğunu” bildirdi.

Kayalıkların aidiyeti ile ilgili iki ülke Dışişleri Bakanlıkları ortasında yapılan yazışmalardan bir sonuç çıkmadı.

Daha sonra günümüze kadar “sorun” olacak bu olay “askıya” alınmıştı ki; yaklaşık bir ay sonra bu sorun iki ülkenin gündemine misliyle oturacaktı.

Krizi TV kanalları başlattı

Yunan televizyon kanalları, 24 Ocak 1996’da “Türkiye’nin İmia kayalıklarını talep ettiğini” ön plana çıkartan haberler yayınlamaya başladı.

O periyotta Türkiye’nin Atina Büyükelçisi Ümit Pamir’e, bir kahve ziyaretimde sohbet ederken bu olayı da sorduğumda “bu üzere gemi oturma/kurtarma olaylarının Ege üzere karmaşık bir coğrafyada sıkça yaşandığını” söylemişti.

Hakikaten de “büyütülecek bir olay olmadığı” kanısına varmış; hatta o periyotta çalıştığım TV ve gazeteye haberini bile yapmamıştım. Oysaki yanılmışız.

25 Ocak 1996’da Kalimnos adasının milliyetçi belediye lideri Dimitris Diakomihalis, bir polis, bir papaz ve bir gazeteci eşliğinde adanın 6.5 mil aralığındaki İmia/Kardak’ın iki kayalığından birincisine çıkarak, kamıştan yapılmış derme çatma direkli bir Yunan bayrağı dikti.

27 Ocak’ta Hürriyet İzmir ofisinden iki Türk gazeteci birebir kayalığa gazetenin helikopteri ile geldi ve Yunan bayrağını indirerek tıpkı derme çatma direğe bir Türk bayrağı çekti.

Karşılıklı çekip indirilen bayrakların TV imgeleri her iki ülkede büyük infial yarattı.

28 Ocak’ta Yunan Deniz Kuvvetleri’ne ilişkin bot, Türk bayrağını indirdi ve Yunan bayrağı dikmemesi için aldığı kesin talimata rağmen- birinci kayalığa hem Yunan bayrağı dikti hem de bayrağın korunması maksadıyla gece vakti tıpkı kayalığa bir küme komando çıkarıldı.

Bu bahiste farklı düşünen periyodun Yunanistan Dışişleri Bakanı Theodoros Pangalos’un Savunma Bakanı Gerasimos Arsenis’i azarladığı sav edildi.

29 Ocak’ta Yunanistan Başbakanlığı’na yeni seçilmiş Kostas Simitis, Yunan Parlamentosu’nda yaptığı konuşmasında Türkiye’ye “olası bir hücuma karşı yansımız çok sert olacaktır” bildirisini verdi.

30 Ocak’ta Türkiye Başbakanı Tansu Çiller TBMM’de yaptığı konuşmasında Yunan bayrağını ima ederek “O bayrak inecek; o asker gidecek” bildirisini verdi ve tıpkı günün gecesi 10 Türk komando ikinci kayalığa çıktı.

Tıpkı gece Yunan Deniz Kuvvetleri’ne ilişkin “Navarino” fırkateyninden havalanan bir helikopter Türk komandoların çıktığı ikinci kayalığın üzerine keşif uçuşu yaparken hava muhalefetine yakalandı.

Helikopterin savrulduğunu gören bölgedeki Türk donanmasına ilişkin “Yavuz” fırkateyni, -iddialara göre- helikoptere yardım etmek için gemiye iniş yapmasını önerdi.

Daha sonra bu yardımı reddettiği öğrenilen helikopter düşecek ve içindeki üç deniz subayı kaza yerinde can verecekti.

Yunan askeri helikopterinin düşüş nedenleri Yunanistan’da hala tartışılıyor. Kimi çevreler, üç subayın hayatını kaybettiği helikopterin “Türk komandoları tarafından tarandığına ve düşürüldüğüne” inanırken; resmi raporlarda, “helikopterin arızalandığı ve hava muhalefeti nedeniyle denize düştüğü” belirtiliyor.

Her iki ülkede kurulan kriz masalarında adeta bir savaş hazırlığı hakimdi.

Türk ve Yunan basınında vakit zaman yayınlanan ve yalanlanmayan bilgilere nazaran krizin tırmandığı saatlerde Yunan Başbakan Kostas Simitis, periyodun Genelkurmay Lideri Oramiral Hristos Liberis’e “Türklerle çatışmaya girersek sonucu ne olur?” sorusunu sordu.

Liberis’in Simitis’e karşılığı, “Şu anda biz avantajlı durumdayız. Birinci darbeyi biz indirirsek çatışmayı kazanırız. Savaş çıkarsa sonucunun ne olacağına dair garanti veremem. Fakat müsaade verin çabucak güçlü bir darbe indirelim” formunda oldu.

Simitis, o kriz saatlerinde Türk komandoların çıktığı ikinci kayalıkların bombalanmasında ısrar eden Liberis’in vazifesine o anda son verdi.

Öbür tarafta, Başbakan Tansu Çiller ile devrin Deniz Kuvvetleri Kumandanı Oramiral İtimat Erkaya ortasında da bir gerginlik yaşandığı sav ediliyordu.

Tezlere nazaran Tansu Çiller Türk komandoların Yunan komandoların çıktığı kayalıklara çıkmasını öneriyordu. Deniz Kuvvetleri Kumandanı’nın ise Çiller’e “bunun genel bir savaşa yol açabileceği için Başbakan’ın değil; Meclis kararının gerektiğini” söylediği, komandoların ikinci kayalıklara çıkması kararının alındığı belirtiliyordu.

‘Bayraklar, gemiler, askerler çekilsin’

31 Ocak’ta devreye ABD girdi.

Devrin ABD Lideri Bill Clinton’un verdiği talimatla ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Richard Holbrook tarafları aradı ve “bayraklar, gemiler ve askerler çekilsin” manasına gelen “No flags, No ships, No troops” formülü üzerinde bir uzlaşı sağlandı.

Başbakan Simitis’in, krizin sona erdiği saatlerde Yunan Parlamentosu’nda yaptığı konuşmasında ABD’ye teşekkür etmesi, muhalefet partileri kadar; iktidardaki PASOK’un milliyetçi kanadının da büyük yansısına yol açmıştı.

Bitmeyen dava

Kardak kayalıkları, ortadan 25 yıl geçmesine karşın hala bir uyuşmazlık konusu olmaya devam ediyor.

Yunanistan’a nazaran, Kardak kayalıkları 1923 Lozan mutabakatı ve 1947 Paris mutabakatı uyarınca İtalya’dan Yunanistan’a geçen ada, adacık ve kayalıklar listesinde yer alıyor ve yakınındaki Kalimnos adasının envanterinde bulunuyor.

Türkiye’ye nazaran ise Kardak kayalıkları Ege Denizi’nde gibisi ada, adacık ve kayalıklar üzere Lozan ve Paris mutabakatlarında ismi geçmeyen ve aidiyeti bilinmeyen iki kaya kesiminden oluşmakta ve Muğla’nin Bodrum ilçesine bağlı bulunuyor.

Lakin iki ülke ortasında varılan uzlaşmadan olsa gerek; bu kayalıklara ne Türk ne de Yunan bayrakları çekiliyor. Yalnızca bölgede balık avlayan Türk ve Yunan balıkçılar ortasında ortada bir çıkan uyuşmazlıklar, tekrar karşı karşıya gelen Türk ya da Yunan kıyı müdafaa botları tarafından gideriliyor.

 

Türk-Yunan bağlarındaki uyuşmazlıklar zincirinin bir halkasını oluşturan Kardak kayalıkları krizinin üzerinden 25 yıl geçti. İki ülkeyi savaşın eşiğine getiren, Bodrum ile Yunanistan’ın Kalimnos adası ortasında kalan ve iki ıssız kayalıktan oluşan Kar…

Türk-Yunan bağlarındaki uyuşmazlıklar zincirinin bir halkasını oluşturan Kardak kayalıkları krizinin üzerinden 25 yıl geçti.

İki ülkeyi savaşın eşiğine getiren, Bodrum ile Yunanistan’ın Kalimnos adası ortasında kalan ve iki ıssız kayalıktan oluşan Kardak; Yunanistan’da İmia kayalıkları olarak tanımlanıyor.

30 Ocak 1996’da Türk ve Yunan savaş gemileri ile komandolarını karşı karşıya getiren bu kriz, aslında o gün değil; 25 Aralık 1995’te “Figen Akat” isimli bir Türk yük gemisinin bu kayalıklarda karaya oturmasıyla başlayacaktı.

Gemiyi oturduğu kayalıklardan kurtarmak için Kalimnos adası liman müdürlüğünün yardımını reddeden Türk kaptan “kayalıkların Türkiye’ye ilişkin olduğunu ve gemisini Türk makamlarının kurtarmasını” talep etti.

Bunun üzerine Yunan liman müdürlüğü, Yunan Dışişleri Bakanlığı’nı; Yunan Dışişleri Bakanlığı da Türk Dışişleri Bakanlığı’nı bilgilendirdi.

Hakikaten “Figen Akat” Türk gemisi 28 Aralık 1995’de iki Yunan römorku tarafından kurtarılarak Türk limanına çekilecekti.

Bu olayın sonraki günü, 29 Aralık’ta, Türk Dışişleri Bakanlığı, Yunan Dışişleri Bakanlığı’na “Kardak Kayalıklarının Muğla’nın Bodrum ilçesine bağlı olduğunu; hasebiyle kayalıkların Türk egemenliğinde bulunduğunu” bildirdi.

Kayalıkların aidiyeti ile ilgili iki ülke Dışişleri Bakanlıkları ortasında yapılan yazışmalardan bir sonuç çıkmadı.

Daha sonra günümüze kadar “sorun” olacak bu olay “askıya” alınmıştı ki; yaklaşık bir ay sonra bu sorun iki ülkenin gündemine misliyle oturacaktı.

Krizi TV kanalları başlattı

Yunan televizyon kanalları, 24 Ocak 1996’da “Türkiye’nin İmia kayalıklarını talep ettiğini” ön plana çıkartan haberler yayınlamaya başladı.

O periyotta Türkiye’nin Atina Büyükelçisi Ümit Pamir’e, bir kahve ziyaretimde sohbet ederken bu olayı da sorduğumda “bu üzere gemi oturma/kurtarma olaylarının Ege üzere karmaşık bir coğrafyada sıkça yaşandığını” söylemişti.

Hakikaten de “büyütülecek bir olay olmadığı” kanısına varmış; hatta o devirde çalıştığım TV ve gazeteye haberini bile yapmamıştım. Halbuki yanılmışız.

25 Ocak 1996’da Kalimnos adasının milliyetçi belediye lideri Dimitris Diakomihalis, bir polis, bir papaz ve bir gazeteci eşliğinde adanın 6.5 mil aralığındaki İmia/Kardak’ın iki kayalığından birincisine çıkarak, kamıştan yapılmış derme çatma direkli bir Yunan bayrağı dikti.

27 Ocak’ta Hürriyet İzmir ofisinden iki Türk gazeteci birebir kayalığa gazetenin helikopteri ile geldi ve Yunan bayrağını indirerek tıpkı derme çatma direğe bir Türk bayrağı çekti.

Karşılıklı çekip indirilen bayrakların TV manzaraları her iki ülkede büyük infial yarattı.

28 Ocak’ta Yunan Deniz Kuvvetleri’ne ilişkin bot, Türk bayrağını indirdi ve Yunan bayrağı dikmemesi için aldığı kesin talimata rağmen- birinci kayalığa hem Yunan bayrağı dikti hem de bayrağın korunması gayesiyle gece vakti tıpkı kayalığa bir küme komando çıkarıldı.

Bu mevzuda farklı düşünen periyodun Yunanistan Dışişleri Bakanı Theodoros Pangalos’un Savunma Bakanı Gerasimos Arsenis’i azarladığı sav edildi.

29 Ocak’ta Yunanistan Başbakanlığı’na yeni seçilmiş Kostas Simitis, Yunan Parlamentosu’nda yaptığı konuşmasında Türkiye’ye “olası bir akına karşı reaksiyonumuz çok sert olacaktır” bildirisini verdi.

30 Ocak’ta Türkiye Başbakanı Tansu Çiller TBMM’de yaptığı konuşmasında Yunan bayrağını ima ederek “O bayrak inecek; o asker gidecek” bildirisini verdi ve birebir günün gecesi 10 Türk komando ikinci kayalığa çıktı.

Tıpkı gece Yunan Deniz Kuvvetleri’ne ilişkin “Navarino” fırkateyninden havalanan bir helikopter Türk komandoların çıktığı ikinci kayalığın üzerine keşif uçuşu yaparken hava muhalefetine yakalandı.

Helikopterin savrulduğunu gören bölgedeki Türk donanmasına ilişkin “Yavuz” fırkateyni, -iddialara göre- helikoptere yardım etmek için gemiye iniş yapmasını önerdi.

Daha sonra bu yardımı reddettiği öğrenilen helikopter düşecek ve içindeki üç deniz subayı kaza yerinde can verecekti.

Yunan askeri helikopterinin düşüş nedenleri Yunanistan’da hala tartışılıyor. Kimi çevreler, üç subayın hayatını kaybettiği helikopterin “Türk komandoları tarafından tarandığına ve düşürüldüğüne” inanırken; resmi raporlarda, “helikopterin arızalandığı ve hava muhalefeti nedeniyle denize düştüğü” belirtiliyor.

Her iki ülkede kurulan kriz masalarında adeta bir savaş hazırlığı hakimdi.

Türk ve Yunan basınında vakit zaman yayınlanan ve yalanlanmayan bilgilere nazaran krizin tırmandığı saatlerde Yunan Başbakan Kostas Simitis, devrin Genelkurmay Lideri Oramiral Hristos Liberis’e “Türklerle çatışmaya girersek sonucu ne olur?” sorusunu sordu.

Liberis’in Simitis’e karşılığı, “Şu anda biz avantajlı durumdayız. Birinci darbeyi biz indirirsek çatışmayı kazanırız. Savaş çıkarsa sonucunun ne olacağına dair garanti veremem. Fakat müsaade verin çabucak güçlü bir darbe indirelim” halinde oldu.

Simitis, o kriz saatlerinde Türk komandoların çıktığı ikinci kayalıkların bombalanmasında ısrar eden Liberis’in misyonuna o anda son verdi.

Başka tarafta, Başbakan Tansu Çiller ile devrin Deniz Kuvvetleri Kumandanı Oramiral İtimat Erkaya ortasında da bir gerginlik yaşandığı argüman ediliyordu.

Tezlere nazaran Tansu Çiller Türk komandoların Yunan komandoların çıktığı kayalıklara çıkmasını öneriyordu. Deniz Kuvvetleri Kumandanı’nın ise Çiller’e “bunun genel bir savaşa yol açabileceği için Başbakan’ın değil; Meclis kararının gerektiğini” söylediği, komandoların ikinci kayalıklara çıkması kararının alındığı belirtiliyordu.

‘Bayraklar, gemiler, askerler çekilsin’

31 Ocak’ta devreye ABD girdi.

Devrin ABD Lideri Bill Clinton’un verdiği talimatla ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Richard Holbrook tarafları aradı ve “bayraklar, gemiler ve askerler çekilsin” manasına gelen “No flags, No ships, No troops” formülü üzerinde bir uzlaşı sağlandı.

Başbakan Simitis’in, krizin sona erdiği saatlerde Yunan Parlamentosu’nda yaptığı konuşmasında ABD’ye teşekkür etmesi, muhalefet partileri kadar; iktidardaki PASOK’un milliyetçi kanadının da büyük yansısına yol açmıştı.

Bitmeyen dava

Kardak kayalıkları, ortadan 25 yıl geçmesine karşın hala bir uyuşmazlık konusu olmaya devam ediyor.

Yunanistan’a nazaran, Kardak kayalıkları 1923 Lozan muahedesi ve 1947 Paris muahedesi uyarınca İtalya’dan Yunanistan’a geçen ada, adacık ve kayalıklar listesinde yer alıyor ve yakınındaki Kalimnos adasının envanterinde bulunuyor.

Türkiye’ye nazaran ise Kardak kayalıkları Ege Denizi’nde gibisi ada, adacık ve kayalıklar üzere Lozan ve Paris mutabakatlarında ismi geçmeyen ve aidiyeti belgisiz iki kaya kesiminden oluşmakta ve Muğla’nin Bodrum ilçesine bağlı bulunuyor.

Lakin iki ülke ortasında varılan uzlaşmadan olsa gerek; bu kayalıklara ne Türk ne de Yunan bayrakları çekiliyor. Yalnızca bölgede balık avlayan Türk ve Yunan balıkçılar ortasında ortada bir çıkan uyuşmazlıklar, tekrar karşı karşıya gelen Türk ya da Yunan kıyı müdafaa botları tarafından gideriliyor.

ETİKETLER: , , , ,
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.