Site Rengi

DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 14°C
Sağanak Yağışlı

Libya: Altı kardeş ve aslanları bir kente nasıl dehşeti yaşattı?

Cehennemden gelmiş bir aile üzereydiler. Geçen yaza kadar, Kani kardeşler Libya’da küçük bir kenti bir çete üzere yönetiyor ve otoritelerini …


Cehennemden gelmiş bir aile üzereydiler. Geçen yaza kadar, Kani kardeşler Libya‘da küçük bir kenti bir çete üzere yönetiyor ve otoritelerini korumak için erkekleri, bayanları ve çocukları öldürüyorlardı. Artık işledikleri kabahatler yavaş yavaş ortaya çıkartılıyor.

Yedi ay boyunca, beyaz kimyasal müdafaa kıyafetleri giyen personeller, başşehir Trablus‘a bir buçuk saat sürüş arasındaki küçük tarım kenti Tarnhuna’ya gidip geliyorlar. Kırmızı-beyaz bantlarla, kızıla çalan kahverengi toprakla kaplı tarlalarda, düzgün dikdörtgenler oluşturdular ve buralardan 120 ceset çıkarttılar. Büyük bir bölümeyse hala dokunulamadı.

Personellerden Wadah El Keesh “Her ceset çıkarttığımda, mümkün olduğunca nazik olmaya çalışıyorum. Kemiğini kırarsanız, ruhunun da bunu duyacağına inanıyoruz” diyor.

Cesetlerden kimileri, Libya’da dokuz yıldır aralıklarla süren iç savaş sırasına, Tarhuna’da geçen yaz aylarında yaşanan çatışmalarda ölen gençlere ilişkin üzere görünüyor. Fakat bir birçok ortalarında bayanlar ve beş yaşında çocukların bile bulunduğu sivillere ilişkin. Kimilerinde azap izleri de var.

Mezarlar, kentte yaşayan bir ailenin, Kani ailesinin ve kurdukları milis ordusunun yaklaşık sekiz yıl boyunca dayattığı dehşet nizamının tüyler ürperten mirası.

Kani ailesinin yedi erkek kardeşinin üçü öldürüldü, başkalarıysa BM’nin tanıdığı Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin (UMH) güçleri tarafından kaçmaya zorlandı. Lakin artık bile birçok Tarhuna sakini, Kani kardeşlerin işlediği kabahatlerden kelam etmekten korkuyor. Kimileri Kaniler’in destekçilerinin hala uzaktan kendilerini tehdit ettiklerini söylüyorlar.

Abdül Halik, Muhammed, Muammer, Abdül Rahim, Muhsin, Ali ve Abdül Adhim isimli kardeşlerin öykülerini birleştirmek kolay değil. Lakin onları yakından tanıyanlarla konuşmalardan, 2011’de diktatör Albay Muammer Kaddafi’nin devrilmesinin akabinde, ülkeyi saran kaostan faydalanan ve topluluğu terörle yönetmeye başlayan, fakir bir ailenin dehşet verici kıssası ortaya çıkıyor.

Avukat ve aktivist Hamza Dila’ab “Bu yedi kardeş kaba saba insanlardı, hiç bir terbiyeleri yoktu ve toplumsal statüleri sıfırdı. Birlikteyken sırtlan sürüsü üzereydiler. Küfür eder, birbirleriyle dalaşırlardı. Birbirlerini sopayla bile dövebilirlerdi” diyor.

Libya’da isyan başladığında, Tarhuna’daki birden fazla insan Kaddafi’ye sadık kaldı. Diktatör bu küçük kenti seviyor ve kentin önde gelen ailelerinin erkeklerine, güvenlik güçlerinde güzel işler veriyordu. Kaniler devrimcilere takviye veren birkaç aileden biriydi. Fakat Hamza Dila’ab bunun idealizmden değil, Kaddafi’ye dayanak veren birtakım kuzenleriyle 30 yıldır devam eden kan davasından kaynaklandığını belirtiyor.

Kaddafi’nin devrilmesinden sonra, Kani kardeşler fırsatı gördü.

Hamza Dila’ab “Kaniler, yavaşça, gizlice, birer birer o aileyi öldürmeyi başardı” diyor.

Fakat bu cinayetlerin başlattığı intikam döngüsünde, 2012 yılında en küçük kardeşin bir büyüğü Ali Kani de öldürüldü.

Hollanda’daki Clingendael Enstitüsü’nden ailenin geçmişini araştıran Libya uzmanı Jalel Harchaoui, “Ali genç, güzel Kani’ydi. Onu bir efsaneye dönüştürdüler” diyor.

“Kardeşler bu cinayete, yalnızca sorumluları bulup, öldürerek değil, tüm ailelerini öldürerek cevap verdi.”

Kaniler basamak kademe kentteki mevcut askeri güçleri ele alıp, üzerine de eklemeler yaparak birkaç bin kişilik kendi milis ordularını kurdular.

Libya’daki birçok milis küme üzere, devletin kasasına erişimleri vardı. ve geriye kalan kardeşler, bu milisleri intikamdan sonra, Tarhuna’da mutlak otoritelerini kurmakta kullandı.

Hamza Dila’ab “Politikaları, yalnızca kaygı yaratmak için insanları terörize etmekti. Yalnızca bu nedenle cinayetler işlediler. Tarhuna’da onlara karşı duran herkes ölecekti” diyor.

Hanan Ebu-Kleish 17 Nisan 2017’de bir küme Kani milisi baskın yaptığında konutundaydı. “Biri başıma silah dayadı” diyor.

“Evde kim olduğunu sordular. ‘Hiç kimse yok’ dedim. Ancak beni babamın odasına sürüklediler. Ona ‘İlk seni öldüreceğiz’ dediler. ve sahiden de o denli yaptılar. Durdurmak için elimden gelen ne varsa yaptım. Lakin göğsüne mermileri sıktılar”

Hanan’ın üç kardeşi ve 16 ve 14 yaşlarındaki iki erkek yeğeni de o gün öldürüldü. Kani güçleri tarafından kaçırıldığı sanılan öbür akrabalarıysa kayı. Hanan, ailesinin durumunun güzel olması ve hürmet görmelerinden diğer bir cinayet nedeni olmadığını söylüyor.


O vakte dek, Kani kardeşler Tarhuna ve etrafındaki küçük devletlerini kurmuşlardı ve hatta üniformalı polisleri bile denetim ediyorlardı. Bir çimento fabrikası ve lokal işletmelerden zorla “vergi” alıyorlardı. Bir alışveriş merkezi inşa ettiler ve ortalarında bir çamaşırhanenin de bulunduğu yasal işletmeleri yönetiyorlardı. Sahra Çölü’nden Akdeniz kıyılarına uzanan yolları bölgelerinde kesişen uyuşturucu ve insan kaçakçılarından “koruma” parası alıyorlardı. ve birebir vakitte da uyuşturucu ve insan kaçakçılığıyla uğraş ettikleri ve savaş mağduru ülkede bir istikrar adası kurdukları gerekçesiyle övünüyorlardı.

Küçük devletin başında ikinci en büyük kardeş, radikal Selefi inançlı Muhammed El Kani vardı. Ailede bir modül eğitime sahip ve ihtilalden evvel sistemli para kazandıran bir işi olan yalnızca Muhammed’di. İsyandan evvel bir petrol şirketinde sürücülük yapıyordu. Yalnızca ve sakin mizaçlıydı ve genelde klasik Selefi entarisi giyiyordu.

Jalel Harchoui “Haydut ailelerde, tepede genelde bilhassa korkutucu ve hatta karizmatik olmayanlar bulunur” diyor.

“Zirvede genelde, piramidin işlemesini sağlayan karmaşık planları manaya kabiliyeti olanlar oturur ve burada da bu kişi Muhammed’di.”

Altında, traşlı başıyla Abdül Rahim “iç güvenlikten” sorumluydu ve ihanetinden şüphelenilenlerle ilgileniyordu. Muhsin ise Kani milislerinden sorumlu “savunma bakanı”ydı.

Hamza Dila’ab “Abdül Rahim bir numaralı katildi, ondan sonra Muhsin geliyordu” diye hatırlıyor. Ayrıyeten, hem kendisinin hem de Tarhuna’dan kaçan çok sayıda kişinin Trablus’ta arka arda kurulan hükümetlere cinayetleri haber verdiğini söylüyor ve “ama maalesef bu hükümetler Kani kardeşlerin tüm hatalarını görmezden geldi, zira Kani milisleri işlerine yarıyordu” diyor.

2017’de kardeşler, ağır silahlar, sıra sıra üniformalı polisler ve aslanlarla askeri geçit merasimi düzenledi. Aslanlar kardeşlerin ferdî malıydı ve dedikodulara bakılırsa, aslanlara ailenin birtakım kurbanlarının etlerini yediriyorlardı.

2019’de Kani kardeşler iç savaşta birden taraf değiştirdi. Ülkenin batısını denetim eden UMH ile ittifaklarını bitirdiler ve Tarhuna’yı başşehir Trablus’a yönelik düzenlenecek akınlarda üs olarak kullanması için UMH’nin esas düşmanı General Halife Hafter’i davet ettiler.

Tarhuna birden memleketler arası bir uğraşın merkezi oldu. Hafter’i Fransa, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kaniler’in kentine paralı askerler yollayan Rusya’dan oluşan garip bir ittifak destekliyordu. Türkiye de Trablus hükümetini desteklemek için silah akıttı. ve Muhsin el Kani ve 22 yaşındaki en küçük kardeş Abdül Adhim’i Eylül 2019’da öldüren muhtemelen bir Türk insansız hava aracıydı.

Vefatları ve Trablusun alınamaması, Tarhuna’nın gördüğü en kanlı günleri beraberinde getirdi.

Jalel Harchoui “Cinayetlerin artık daha sık işlenmesi gerekiyordu, zira işler güzel gitmiyordu. Yönettiğiniz halkın düşmanla komplo kurmadığından nasıl emin olacaksınız? Münasebetiyle Kani ailesi giderek daha da paranoyaklaştı” diyor.

Fakat Kaniler’in savaşı sürdürmek için gereç gereksiniminden doğan cinayetler de vardı.

Aralık 2019’da, Tarhunalı mesken bayanı Rabia Jaballah, kuzeni Tarık’ın konutunun kapısının önünde Kani milisleri tarafından öldürülüşüne şahit oldu. Tarık’ın arazi aracını alıp gittiler. Sonraki gün Tarık toprağa verilirken, polisler mezarlığı bastı ve ortalarında kocasının da bulunduğu aileden 10 erkeği götürdüler. Tarık’ın aracını kullanıyorlardı fakat bu kere gerisine bir bomba atar da monte edilmişti. Birden hücumun nedenini anladı: “Jabballah ailesi, biz geçimimizi otomobil işinden sağlıyoruz, bilhassa de arazi araçları. Yani bizi soymak için, araçlarımızı savaşlarında kullanmak saldırdılar.”

Hükümet yanlısı güçler sonunda, 2020 Haziranı’nda Tarhuna’yı ele geçirdi ve Kani kardeşlerin geriye kalan dördü ve milisleri Hafter güçleriyle ülkenin doğusuna kaçtı.

Rabia Jaballah “Çok umutluyduk, o gece uyuyamadık, çocuklar mutluydu” diyor.

Sonraki sabah oh ve kocaları, erkek kardeşleri ve oğulları kaçırılan birçok başkası, Kaniler’in berbat şöhretli tutukevlerine koştu. Hapishanede 70 santimetreye 70 santimetrelik, oturmanın bile güç olduğu hücrelerle karşılaştılar. Atılmış kıyafetler vardı lakin hapishane boştu.

Rabia “Böylece umudumuzu büsbütün yitirdik. Duvarlar kanla kaplıydı. Artık dayanamadım. Tam bir hudut krizi geçirdim” diyor.

Kani milislerinin hezimete uğratılmasından bu yana Tarhuna’yı ziyaret eden çok az yabancı gazeteciden biri olan Middle East Eye’dan Daniel Hilton, diğer rahatsız edici gerçekler de ortaya çıkarttı.

UMH’nin Kayıp İnsanları Arama ve Kimlik Tespit Etme Kurumu’nun başı Dr. Kemal Abubakr, Tarhuna’dan 350 kişinin kayıp olarak kayıtlara geçtiğini söylüyor. Birtakım Tarhunalılara göreyse bu sayı 1000’e yakın.


DNA süreçleri yeni başlarken, şu ana dek toplu mezarlardaki cesetlerin çok azının kimliği tespit edilebildi. Lakin Dr. Abubakr, mezarların çatışmaların başladığı 2011’den bu yana bulunanlara kıyasla en dehşet verenler olduğunu söylüyor.

“İlk defa toplu mezarlarda bayan ya da çocuklar bulduk. Ayrıyeten üzerindeki tıbbi gereçlerle, bir oksijen maskesi ve solunup tüpleri takılı bir adam…canlı bir adam hastaneden alınıp, gömülmüş. Bu bizi de şoke etti.”

Trablus’taki hükümet, cinayetlerin sorumlularını araştırdıklarını söylüyor. Lakin Tarhuna konusunda kendi raporunu yayımlayan İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün Kıdemli Libya Araştırmacısı Hanan Salah, hükümetin 2015’ten bu yana bir çok soruşturma duyurusu yaptığını, fakat şimdiye dek birinin bile tamamlandığını görmediklerini söylüyor.

“Yetkili makamlar, toplu mezarlardakilerin kimliğini tespit etmek ve sorumluları adaletin önüne çıkartmak için harekete geçmeli” diyor.

Hanah Salah da Hamza Dila’ab üzere, birkaç yıl Kani kardeşlerle ittifak yapan “UMH’nin bu çok önemli tezleri göz arkası ettiğini ve yalnızca askeri yetkililerin değil, UMH’deki üst seviye önder takımının, önemli ihlallerden sorumlu olabileceğini” söylüyor.

BBC’nin ısrarlı eforlarına rağmen, bu tezlere karşılık verebilecek bir hükümet yetkisiyle görüşme teşebbüsleri başarısız oldu.

Bu ortada Memleketler arası Ceza Mahkemesi, Tarhuna’daki cinayetlerle ilgili bir soruşturma başlattı ve Muhammed El Kani, ABD hükümetinin ambargo listesine girdi. Fakat General Hafter’in muhafazası altındayken, onun ve başka kardeşlerin yakın gelecekte adaletin önüne çıkartılması sıkıntı görünüyor.

Tarhuna’daysa intikam davetleri yapılıyor ve genç mezar kazıcısı Wadah El Keesh, gelecekten umutsuz.

“Tarhuna halkı bir milis kümesinin elinden alınıp, başkasına verildi. Hükümetin yalnızca ismi var, sokakları denetim edenler milisler. Onlar da akıllarına iyisi yapıyorlar ve bu halkı korkutuyor.”

Fakat, toplu mezarlarda birinde bulunan bir kurbanın, Said Mesbah el Shoshi’nin cenazesinde kurbanın erkek kardeşinin yaptığı konuşma, Wadah için küçük bir umut ışığı oldu.

“Kardeşim kendisini bir davaya adamadı. Davası yaşamak ve çocukları için yaşamaktı. Bu savaşla hiç ilgisi yoktu. Yani birileri insanların bir dava için öldüklerini söylüyorsa, boş verin gitsin. Zira oburlarının mevtini kendi çıkarlarına kullanmak istiyorlar. İntikam döngüsünü durdurmak istiyoruz, zira bu ülke için bir felaket.” demişti.

“Ve bunu duyduğumda, gözlerim doldu. Bir istikametiyle harikaydı”

 

Cehennemden gelmiş bir aile üzereydiler. Geçen yaza kadar, Kani kardeşler Libya’da küçük bir kenti bir çete üzere yönetiyor ve otoritelerini korumak için erkekleri, bayanları ve çocukları öldürüyorlardı. Artık işledikleri hatalar yavaş yavaş ortaya çıkartılı…


Cehennemden gelmiş bir aile üzereydiler. Geçen yaza kadar, Kani kardeşler Libya‘da küçük bir kenti bir çete üzere yönetiyor ve otoritelerini korumak için erkekleri, bayanları ve çocukları öldürüyorlardı. Artık işledikleri hatalar yavaş yavaş ortaya çıkartılıyor.

Yedi ay boyunca, beyaz kimyasal muhafaza kıyafetleri giyen emekçiler, başşehir Trablus‘a bir buçuk saat sürüş arasındaki küçük tarım kenti Tarnhuna’ya gidip geliyorlar. Kırmızı-beyaz bantlarla, kızıla çalan kahverengi toprakla kaplı tarlalarda, düzgün dikdörtgenler oluşturdular ve buralardan 120 ceset çıkarttılar. Büyük bir bölümeyse hala dokunulamadı.

Emekçilerden Wadah El Keesh “Her ceset çıkarttığımda, mümkün olduğunca nazik olmaya çalışıyorum. Kemiğini kırarsanız, ruhunun da bunu duyacağına inanıyoruz” diyor.

Cesetlerden kimileri, Libya’da dokuz yıldır aralıklarla süren iç savaş sırasına, Tarhuna’da geçen yaz aylarında yaşanan çatışmalarda ölen gençlere ilişkin üzere görünüyor. Fakat bir birçok ortalarında bayanlar ve beş yaşında çocukların bile bulunduğu sivillere ilişkin. Kimilerinde azap izleri de var.

Mezarlar, kentte yaşayan bir ailenin, Kani ailesinin ve kurdukları milis ordusunun yaklaşık sekiz yıl boyunca dayattığı dehşet sisteminin tüyler ürperten mirası.

Kani ailesinin yedi erkek kardeşinin üçü öldürüldü, başkalarıysa BM’nin tanıdığı Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin (UMH) güçleri tarafından kaçmaya zorlandı. Lakin artık bile birçok Tarhuna sakini, Kani kardeşlerin işlediği hatalardan kelam etmekten korkuyor. Kimileri Kaniler’in destekçilerinin hala uzaktan kendilerini tehdit ettiklerini söylüyorlar.

Abdül Halik, Muhammed, Muammer, Abdül Rahim, Muhsin, Ali ve Abdül Adhim isimli kardeşlerin kıssalarını birleştirmek kolay değil. Lakin onları yakından tanıyanlarla konuşmalardan, 2011’de diktatör Albay Muammer Kaddafi’nin devrilmesinin akabinde, ülkeyi saran kaostan faydalanan ve topluluğu terörle yönetmeye başlayan, fakir bir ailenin dehşet verici kıssası ortaya çıkıyor.

Avukat ve aktivist Hamza Dila’ab “Bu yedi kardeş kaba saba insanlardı, hiç bir terbiyeleri yoktu ve toplumsal statüleri sıfırdı. Birlikteyken sırtlan sürüsü üzereydiler. Küfür eder, birbirleriyle dalaşırlardı. Birbirlerini sopayla bile dövebilirlerdi” diyor.

Libya’da isyan başladığında, Tarhuna’daki birçok insan Kaddafi’ye sadık kaldı. Diktatör bu küçük kenti seviyor ve kentin önde gelen ailelerinin erkeklerine, güvenlik güçlerinde yeterli işler veriyordu. Kaniler devrimcilere dayanak veren birkaç aileden biriydi. Fakat Hamza Dila’ab bunun idealizmden değil, Kaddafi’ye takviye veren kimi kuzenleriyle 30 yıldır devam eden kan davasından kaynaklandığını belirtiyor.

Kaddafi’nin devrilmesinden sonra, Kani kardeşler fırsatı gördü.

Hamza Dila’ab “Kaniler, yavaşça, gizlice, birer birer o aileyi öldürmeyi başardı” diyor.

Ancak bu cinayetlerin başlattığı intikam döngüsünde, 2012 yılında en küçük kardeşin bir büyüğü Ali Kani de öldürüldü.

Hollanda’daki Clingendael Enstitüsü’nden ailenin geçmişini araştıran Libya uzmanı Jalel Harchaoui, “Ali genç, güzel Kani’ydi. Onu bir efsaneye dönüştürdüler” diyor.

“Kardeşler bu cinayete, yalnızca sorumluları bulup, öldürerek değil, tüm ailelerini öldürerek cevap verdi.”

Kaniler evre etap kentteki mevcut askeri güçleri ele alıp, üzerine de eklemeler yaparak birkaç bin kişilik kendi milis ordularını kurdular.

Libya’daki birçok milis küme üzere, devletin kasasına erişimleri vardı. ve geriye kalan kardeşler, bu milisleri intikamdan sonra, Tarhuna’da mutlak otoritelerini kurmakta kullandı.

Hamza Dila’ab “Politikaları, yalnızca dehşet yaratmak için insanları terörize etmekti. Yalnızca bu nedenle cinayetler işlediler. Tarhuna’da onlara karşı duran herkes ölecekti” diyor.

Hanan Ebu-Kleish 17 Nisan 2017’de bir küme Kani milisi baskın yaptığında konutundaydı. “Biri başıma silah dayadı” diyor.

“Evde kim olduğunu sordular. ‘Hiç kimse yok’ dedim. Lakin beni babamın odasına sürüklediler. Ona ‘İlk seni öldüreceğiz’ dediler. ve sahiden de o denli yaptılar. Durdurmak için elimden gelen ne varsa yaptım. Lakin göğsüne mermileri sıktılar”

Hanan’ın üç kardeşi ve 16 ve 14 yaşlarındaki iki erkek yeğeni de o gün öldürüldü. Kani güçleri tarafından kaçırıldığı sanılan öteki akrabalarıysa kayı. Hanan, ailesinin durumunun düzgün olması ve hürmet görmelerinden diğer bir cinayet nedeni olmadığını söylüyor.


O vakte dek, Kani kardeşler Tarhuna ve etrafındaki küçük devletlerini kurmuşlardı ve hatta üniformalı polisleri bile denetim ediyorlardı. Bir çimento fabrikası ve lokal işletmelerden zorla “vergi” alıyorlardı. Bir alışveriş merkezi inşa ettiler ve ortalarında bir çamaşırhanenin de bulunduğu yasal işletmeleri yönetiyorlardı. Sahra Çölü’nden Akdeniz kıyılarına uzanan yolları bölgelerinde kesişen uyuşturucu ve insan kaçakçılarından “koruma” parası alıyorlardı. ve birebir vakitte da uyuşturucu ve insan kaçakçılığıyla çaba ettikleri ve savaş mağduru ülkede bir istikrar adası kurdukları gerekçesiyle övünüyorlardı.

Küçük devletin başında ikinci en büyük kardeş, radikal Selefi inançlı Muhammed El Kani vardı. Ailede bir modül eğitime sahip ve ihtilalden evvel sistemli para kazandıran bir işi olan yalnızca Muhammed’di. İsyandan evvel bir petrol şirketinde sürücülük yapıyordu. Yalnızca ve sakin mizaçlıydı ve genelde klâsik Selefi entarisi giyiyordu.

Jalel Harchoui “Haydut ailelerde, dorukta genelde bilhassa korkutucu ve hatta karizmatik olmayanlar bulunur” diyor.

“Zirvede genelde, piramidin işlemesini sağlayan karmaşık planları manaya kabiliyeti olanlar oturur ve burada da bu kişi Muhammed’di.”

Altında, traşlı başıyla Abdül Rahim “iç güvenlikten” sorumluydu ve ihanetinden şüphelenilenlerle ilgileniyordu. Muhsin ise Kani milislerinden sorumlu “savunma bakanı”ydı.

Hamza Dila’ab “Abdül Rahim bir numaralı katildi, ondan sonra Muhsin geliyordu” diye hatırlıyor. Ayrıyeten, hem kendisinin hem de Tarhuna’dan kaçan çok sayıda kişinin Trablus’ta arka arda kurulan hükümetlere cinayetleri haber verdiğini söylüyor ve “ama maalesef bu hükümetler Kani kardeşlerin tüm cürümlerini görmezden geldi, zira Kani milisleri işlerine yarıyordu” diyor.

2017’de kardeşler, ağır silahlar, sıra sıra üniformalı polisler ve aslanlarla askeri geçit merasimi düzenledi. Aslanlar kardeşlerin şahsî malıydı ve dedikodulara bakılırsa, aslanlara ailenin birtakım kurbanlarının etlerini yediriyorlardı.

2019’de Kani kardeşler iç savaşta birden taraf değiştirdi. Ülkenin batısını denetim eden UMH ile ittifaklarını bitirdiler ve Tarhuna’yı başşehir Trablus’a yönelik düzenlenecek taarruzlarda üs olarak kullanması için UMH’nin en önemli düşmanı General Halife Hafter’i davet ettiler.

Tarhuna birden memleketler arası bir çabanın merkezi oldu. Hafter’i Fransa, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kaniler’in kentine paralı askerler yollayan Rusya’dan oluşan garip bir ittifak destekliyordu. Türkiye de Trablus hükümetini desteklemek için silah akıttı. ve Muhsin el Kani ve 22 yaşındaki en küçük kardeş Abdül Adhim’i Eylül 2019’da öldüren muhtemelen bir Türk insansız hava aracıydı.

Vefatları ve Trablusun alınamaması, Tarhuna’nın gördüğü en kanlı günleri beraberinde getirdi.

Jalel Harchoui “Cinayetlerin artık daha sık işlenmesi gerekiyordu, zira işler güzel gitmiyordu. Yönettiğiniz halkın düşmanla komplo kurmadığından nasıl emin olacaksınız? Hasebiyle Kani ailesi giderek daha da paranoyaklaştı” diyor.

Lakin Kaniler’in savaşı sürdürmek için materyal gereksiniminden doğan cinayetler de vardı.

Aralık 2019’da, Tarhunalı konut bayanı Rabia Jaballah, kuzeni Tarık’ın konutunun kapısının önünde Kani milisleri tarafından öldürülüşüne şahit oldu. Tarık’ın arazi aracını alıp gittiler. Sonraki gün Tarık toprağa verilirken, polisler mezarlığı bastı ve ortalarında kocasının da bulunduğu aileden 10 erkeği götürdüler. Tarık’ın aracını kullanıyorlardı fakat bu defa gerisine bir bomba atar da monte edilmişti. Birden hücumun nedenini anladı: “Jabballah ailesi, biz geçimimizi otomobil işinden sağlıyoruz, bilhassa de arazi araçları. Yani bizi soymak için, araçlarımızı savaşlarında kullanmak saldırdılar.”

Hükümet yanlısı güçler sonunda, 2020 Haziranı’nda Tarhuna’yı ele geçirdi ve Kani kardeşlerin geriye kalan dördü ve milisleri Hafter güçleriyle ülkenin doğusuna kaçtı.

Rabia Jaballah “Çok umutluyduk, o gece uyuyamadık, çocuklar mutluydu” diyor.

Sonraki sabah oh ve kocaları, erkek kardeşleri ve oğulları kaçırılan birçok oburu, Kaniler’in makûs şöhretli tutukevlerine koştu. Hapishanede 70 santimetreye 70 santimetrelik, oturmanın bile güç olduğu hücrelerle karşılaştılar. Atılmış kıyafetler vardı ancak hapishane boştu.

Rabia “Böylece umudumuzu büsbütün yitirdik. Duvarlar kanla kaplıydı. Artık dayanamadım. Tam bir hudut krizi geçirdim” diyor.

Kani milislerinin mağlubiyete uğratılmasından bu yana Tarhuna’yı ziyaret eden çok az yabancı gazeteciden biri olan Middle East Eye’dan Daniel Hilton, öteki rahatsız edici gerçekler de ortaya çıkarttı.

UMH’nin Kayıp İnsanları Arama ve Kimlik Tespit Etme Kurumu’nun başı Dr. Kemal Abubakr, Tarhuna’dan 350 kişinin kayıp olarak kayıtlara geçtiğini söylüyor. Birtakım Tarhunalılara göreyse bu sayı 1000’e yakın.


DNA süreçleri yeni başlarken, şu ana dek toplu mezarlardaki cesetlerin çok azının kimliği tespit edilebildi. Lakin Dr. Abubakr, mezarların çatışmaların başladığı 2011’den bu yana bulunanlara kıyasla en dehşet verenler olduğunu söylüyor.

“İlk sefer toplu mezarlarda bayan ya da çocuklar bulduk. Ayrıyeten üzerindeki tıbbi gereçlerle, bir oksijen maskesi ve solunup tüpleri takılı bir adam…canlı bir adam hastaneden alınıp, gömülmüş. Bu bizi de şoke etti.”

Trablus’taki hükümet, cinayetlerin sorumlularını araştırdıklarını söylüyor. Fakat Tarhuna konusunda kendi raporunu yayımlayan İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün Kıdemli Libya Araştırmacısı Hanan Salah, hükümetin 2015’ten bu yana bir çok soruşturma duyurusu yaptığını, fakat şimdiye dek birinin bile tamamlandığını görmediklerini söylüyor.

“Yetkili makamlar, toplu mezarlardakilerin kimliğini tespit etmek ve sorumluları adaletin önüne çıkartmak için harekete geçmeli” diyor.

Hanah Salah da Hamza Dila’ab üzere, birkaç yıl Kani kardeşlerle ittifak yapan “UMH’nin bu çok önemli savları göz arkası ettiğini ve yalnızca askeri yetkililerin değil, UMH’deki üst seviye başkan takımının, önemli ihlallerden sorumlu olabileceğini” söylüyor.

BBC’nin ısrarlı gayretlerine rağmen, bu savlara karşılık verebilecek bir hükümet yetkisiyle görüşme teşebbüsleri başarısız oldu.

Bu ortada Milletlerarası Ceza Mahkemesi, Tarhuna’daki cinayetlerle ilgili bir soruşturma başlattı ve Muhammed El Kani, ABD hükümetinin ambargo listesine girdi. Lakin General Hafter’in müdafaası altındayken, onun ve öbür kardeşlerin yakın gelecekte adaletin önüne çıkartılması güç görünüyor.

Tarhuna’daysa intikam davetleri yapılıyor ve genç mezar kazıcısı Wadah El Keesh, gelecekten umutsuz.

“Tarhuna halkı bir milis kümesinin elinden alınıp, başkasına verildi. Hükümetin yalnızca ismi var, sokakları denetim edenler milisler. Onlar da akıllarına iyisi yapıyorlar ve bu halkı korkutuyor.”

Lakin, toplu mezarlarda birinde bulunan bir kurbanın, Said Mesbah el Shoshi’nin cenazesinde kurbanın erkek kardeşinin yaptığı konuşma, Wadah için küçük bir umut ışığı oldu.

“Kardeşim kendisini bir davaya adamadı. Davası yaşamak ve çocukları için yaşamaktı. Bu savaşla hiç ilgisi yoktu. Yani birileri insanların bir dava için öldüklerini söylüyorsa, boş verin gitsin. Zira diğerlerinin vefatını kendi çıkarlarına kullanmak istiyorlar. İntikam döngüsünü durdurmak istiyoruz, zira bu ülke için bir felaket.” demişti.

“Ve bunu duyduğumda, gözlerim doldu. Bir istikametiyle harikaydı”

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.